با توجه به الزامات ایمنی، زیستمحیطی و پایداری عملیات در صنعت نفت، تأسیس مرکز مدیریت ریسک، ایمنی فرآیند و پیشگیری از تلفات (PRPLC) در دانشگاه صنعت نفت، بهعنوان بازوی تخصصی و مشورتی وزارت نفت، اقدامی راهبردی در جهت ارتقای سطح تابآوری و کاهش حوادث بزرگ صنعتی است. این مرکز با مأموریت توسعه، بومیسازی و نهادینهسازی نظام مدیریت ایمنی فرآیند در کلیه شرکتهای تابعه وزارت نفت، بهدنبال ایجاد زیرساخت علمی، فناورانه و انسانی لازم برای استقرار اصول PSM مطابق با استانداردهای بینالمللی (CCPS، OSHA، API) خواهد بود.
در گام نخست، مرکز بهصورت ساختارمند تحت نظارت رئیس دانشگاه صنعت نفت و با حمایت سیاستی و مالی وزارت نفت فعالیت خود را آغاز میکند. این نهاد علاوه بر نقش آموزشی و پژوهشی، بهعنوان مرجع ملی ایمنی فرآیند در کشور عمل خواهد کرد و زمینهساز ارتقای سطح ایمنی، بهرهوری و اعتماد عمومی در صنعت نفت میشود.
چالشهای موجود در صنعت نفت ایران
بررسی حوادث فرآیندی طی دو دهه اخیر در واحدهای پتروشیمی، پالایشگاهی و گازی نشان میدهد:
میانگین بروز حوادث با خسارات سنگین انسانی و مالی بالاتر از میانگین جهانی است.
نظامهای ایمنی فرآیند در شرکتهای تابعه اغلب بهصورت جزیرهای و بدون هماهنگی مرکزی اجرا میشوند.
آموزشهای تخصصی در حوزه PSM محدود، غیرنظاممند و بدون گواهی معتبر ملی هستند.
دادههای حوادث فرآیندی بهصورت پراکنده و غیرقابل تحلیل ذخیره میشوند.
ارتباط بین دانشگاه و صنعت در حوزه ایمنی فرآیند ضعیف و پروژهمحور است نه سیستممحور.
ضرورت راهاندازی مرکز
مدیریت ایمنی فرآیند (Process Safety Management) به عنوان یکی از ارکان بنیادین پایداری، کارایی و تابآوری در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی شناخته میشود. تجربه جهانی نشان میدهد که مدیریت ایمنی فرآیند تنها در چارچوب یک نظام یکپارچه و دانشبنیان میتواند منجر به پیشگیری مؤثر از حوادث عمده و کاهش پیامدهای انسانی و اقتصادی گردد. در این راستا، دانشگاه صنعت نفت با برخورداری از پشتوانه علمی، پژوهشی و آموزشی خود، ظرفیت منحصربهفردی برای ایفای نقش مرجع ملی در حوزه PSM دارد. تأسیس یک مرکز ملی مدیریت ایمنی فرآیند با مأموریت هدایت سیاستی، مشاوره تخصصی، پژوهش و آموزش میتواند ساختاری پایدار برای توسعه دانش بومی، ارائه خدمات تخصصی و ایجاد پیوند میان سیاستگذاری، آموزش و صنعت فراهم آورد. در چنین شرایطی، ضرورتی انکارناپذیر است. این مرکز حلقه مفقوده میان دانش فنی، مدیریت ریسک و نظام تصمیمسازی در وزارت نفت را تکمیل میکند و با ایجاد استانداردهای بومی، زمینهساز ارتقای فرهنگ ایمنی در کشور میشود.
